Pi Günü ne zaman diye soranlara matematiksel bir cevap: her yıl 14 Mart. Tarih, Amerikan yazımında 3/14 olarak gösterildiği için π sayısının ilk üç basamağı olan 3,14’e denk geliyor. Bir sonraki Pi Günü 14 Mart 2027, Pazar tarihinde ve sayaç kalan süreyi canlı olarak gösteriyor. Türkiye’de aynı gün Tıp Bayramı olarak da kutlandığı için 14 Mart, bilim ve sağlık için çifte anlam taşıyor.
Bir müzede başlayan kutlama
İlk Pi Günü kutlaması 1988’de fizikçi Larry Shaw tarafından San Francisco’daki bilim müzesi Exploratorium’da düzenlendi. Fikir kısa sürede okullara ve üniversitelere yayıldı. ABD Temsilciler Meclisi 2009’da 14 Mart’ı bağlayıcı olmayan bir kararla Ulusal Pi Günü olarak tanıdı.
Asıl küresel adım ise UNESCO’dan geldi: UNESCO Genel Konferansı Kasım 2019’da 14 Mart’ı Uluslararası Matematik Günü ilan etti ve gün bu adla ilk kez 2020’de kutlandı. Yani okulların takviminde gördüğün Matematik Günü ile Pi Günü aynı tarihi paylaşıyor.
14 Mart’ın tesadüfleri
- Albert Einstein 14 Mart 1879’da doğdu; Princeton’da Pi Günü ve Einstein’ın doğum günü birlikte kutlanır.
- Fizikçi Stephen Hawking 14 Mart 2018’de hayatını kaybetti.
- Türkiye’de 14 Mart, 1827’de Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire’nin açılışını anan Tıp Bayramı.
π neden bu kadar özel?
π, bir dairenin çevresinin çapına oranı. Hangi büyüklükte daire çizersen çiz bu oran aynı kalır ve ondalık basamakları hiçbir düzen göstermeden sonsuza kadar sürer. Antik çağda Arşimet, π’nin 3 10/71 ile 3 1/7 arasında olduğunu göstermişti; okulda öğrendiğimiz 22/7 yaklaşımı da bu üst sınırdan geliyor. Bu yüzden 22 Temmuz, bazı matematik meraklıları tarafından Pi Yaklaşım Günü olarak kutlanıyor.
π sembolü nereden geliyor?
Sayının Yunan alfabesindeki π harfiyle gösterilmesi sanıldığı kadar eski değil. Harfi bu anlamda ilk kullananlardan biri, 1706’da Galli matematikçi William Jones oldu. Sembolü asıl yaygınlaştıran ise 18. yüzyılda eserlerinde düzenli olarak kullanan İsviçreli matematikçi Leonhard Euler’di. π harfinin, Yunancada çevre anlamına gelen kelimenin baş harfi olduğu kabul ediliyor.
Sınıfta ve evde Pi Günü etkinlikleri
- Ölç ve böl: Evdeki tabak, bardak ve kapakların çevresini iple ölç, çapına böl; sonuçların 3,14’e ne kadar yaklaştığını tablo halinde karşılaştır.
- Basamak ezberleme yarışması: Herkes π’nin kaç basamağını sırayla söyleyebiliyor? Kazanana daire şeklinde bir ödül.
- Pi şiiri: Kelimelerin harf sayıları sırasıyla 3, 1, 4, 1, 5 olacak şekilde Türkçe bir dize yazmayı dene.
- Saat 1:59’u bekle: 3,14159’un devamı olan 1:59’da sınıfça kısa bir kutlama yap.
- Daire avı: Okul bahçesinde ya da sokakta gördüğün daireleri fotoğrafla, en ilginç olanı seç.
Bir matematik etkinliği hazırlıyorsan geri sayımı tam ekran modunda akıllı tahtaya yansıtabilir, okul web sitesine widget olarak gömebilirsin. Saat 1:59’a özel bir sayaç istersen kendi geri sayımını oluşturmak da mümkün.
Bilim meraklıları için başka günler
Yazılımla ilgileniyorsan yılın 256. gününde kutlanan Programcılar Günü’nü de takvimine ekle. Bilimkurgu seven sınıflar için 4 Mayıs’taki Star Wars Günü de eğlenceli bir bahane olabilir.