Hıdırellez ne zaman sorusunun cevabı her yıl aynı: Hıdırellez, 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece kutlanır ve 6 Mayıs günü de bahar şenlikleriyle devam eder. Bir sonraki Hıdırellez 6 Mayıs 2027, Perşembe tarihinde; sayaç dileklerini ağaca asacağın geceye ne kadar kaldığını gösteriyor.
Hıdırellez’in anlamı ve kökeni
Hıdırellez adı, halk inancında bereketi, bolluğu ve darda kalana yardımı simgeleyen Hızır ile denizlerin ve suların koruyucusu sayılan İlyas adlarının birleşiminden gelir. İnanışa göre ikisi her yıl bu gece yeryüzünde buluşur; dokundukları yerde doğa canlanır, bitkiler yeşerir, bereket artar. Bu nedenle Hıdırellez, kışın bitip yazın başlaması olarak görülen bir bahar bayramıdır.
Anadolu’nun halk takviminde yıl iki mevsime ayrılır: Mayıs başından Kasım başına kadar süren sıcak döneme Hızır günleri, Kasım’dan Mayıs’a kadar süren soğuk döneme ise Kasım günleri denir. Hıdırellez, Hızır günlerinin ilk günü sayılır ve geleneksel olarak hayvanların yaylaya çıkması, tarla işlerinin hızlanması gibi mevsimlik hareketlerin de başlangıcıdır.
Bu gelenek, 2017’de Türkiye ile Kuzey Makedonya’nın ortak başvurusuyla Kültürel Bahar Bayramı: Hıdrellez adıyla UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne alındı. Bayram Anadolu’nun yanı sıra Balkanlar’da, Kırım’da ve Kafkasya’nın bazı bölgelerinde de farklı adlarla yaşatılıyor.
Tarihin 6 Mayıs olması da tesadüf değil. Balkanlar’da aynı gün, eski Jülyen takvimindeki 23 Nisan’a denk gelen Aziz Yorgi Günü olarak kutlanır; Roman toplulukları ise bayrama Ederlezi der. Farklı inançlardan topluluklar baharın gelişini aynı tarihte, birbirine çok benzeyen ateş, su ve dilek ritüelleriyle karşılar.
Hıdırellez gecesi neler yapılır?
- Dilekler kâğıda yazılır ya da çizilir ve bir gül ağacının dalına bağlanır, ertesi sabah toplanıp suya bırakılır veya saklanır.
- Ev isteyen evin, araba isteyen arabanın küçük bir resmini ya da modelini yapar; dileğin somut bir simgeyle anlatılmasına inanılır.
- Kızlar ve gençler niyet çömleğine yüzük, küpe gibi eşyalarını atar; ertesi gün çekilen her eşyaya bir mani söylenir ve mani, eşyanın sahibinin talihi olarak yorumlanır.
- Ateş yakılır ve üzerinden atlanır; bunun kötülükleri arındırdığına inanılır.
- Kırlara çıkılır, piknik yapılır, taze otlar toplanır; kuzu eti ve bahar yemekleri hazırlanır.
- Sabah erkenden çiçeklerin, çimenlerin üzerindeki çiy ile yüz yıkanması sağlık getireceğine inanılan uygulamalar arasındadır.
Hıdırellez nerede coşkuyla kutlanır?
Edirne’de Romanların düzenlediği Kakava Şenlikleri, Sarayiçi’nde yakılan büyük ateş ve müzikle Hıdırellez’in en bilinen kutlamalarından biridir. İstanbul’da Ahırkapı’da yapılan şenlikler de her yıl kalabalık bir topluluğu bir araya getirir. Anadolu’nun birçok köyünde ve kasabasında ise kutlamalar daha çok aile ve komşu ölçeğinde, kır gezileri ve ortak sofralarla yaşanır.
Kendi Hıdırellez’ini planla
- Dileğini birkaç gün önceden düşün ve kısa, net bir cümleyle yaz.
- Gül ağacı yoksa bahçende ya da parkta başka bir ağacı seçebilirsin; önemli olan dileği doğaya emanet etmek.
- Arkadaşlarınla mani söyleyip çömlek açmak için akşam küçük bir buluşma ayarla.
- Kalabalık bir şenliğe gideceksen ulaşımı ve konaklamayı önceden ayarla.
Hıdırellez buluşmasını arkadaşlarınla paylaşmak için sayacın paylaşım bağlantısını gönderebilir ya da tarihi takvimine ekleyebilirsin. İlgili günler: baharın astronomik başlangıcı ilkbahar ekinoksu ve 21 Mart’taki Nevruz.